Geliefde gemeente van onze Heer Jezus Christus,

Die Juda toch!
Hij klinkt hier nobel, hè?
Maar voordat we deze jongen de hemel in praten om wat hij doet,
is het goed om te kijken waar hij vandaan komt.

En dan is Genesis goudeerlijk,
hoe de dynamiek van een gezin met meer kinderen,
mega ingewikkeld kan zijn.
Voortrekken, voorkeur, onderlinge ruzie.
Maar ook jezelf in de kaart proberen te spelen.
Een wit voetje te halen, punten te scoren.

En, ik zeg dat wel vaker,
maar de bijbel is dan heerlijk realistisch.
Het laat ons echte mensen zien,
met echte harten.
Soms puur, vaak ook gitzwart, en vol verkeerde reflexen.
Daarmee is het een spiegel.
Van de dingen die we doen met ons hart,
maar dan dus de verkeerde kant op …


Kijk naar veel eerder in het verhaal.
Jakob heeft meerdere vrouwen. Lea en Rachel.
Hij trekt Rachel voor, heeft haar meer lief.
Maar Lea krijgt kinderen. Rachel niet.
Hier aan de wortel gaat het al mis.
Want als je liefde en genegenheid moet verdienen,
in wat je doet, wat je presteert. In hoeveel kinderen je krijgt …
Voortrekken, roept jaloezie op.
Het wordt een systeem van foute reflexen die je erft en doorgeeft,
een patroon.

Uiteindelijk krijgt Rachel toch zelf een zoon: Jozef.
Die jongen is meteen het favoriete kind.
Krijgt kadotjes, wordt voorgetrokken.
En vervolgens krijgt dat snotjoch ook nog dromen:
ik ben de beste. Jullie gaan voor mn buigen.
En zoals dat dan gaat,
je kan je broertje wel achter het behang plakken.

Als Jozef in z’n fancy jas dan zijn broers een keer komt bezoeken,
willen ze hm opruimen.
Eerst is het voorstel: moord.
Moet je even op je laten inwerken.
De haat is zo diep, de competitie zo fel,
en de jaloezie zo groot: hij moet dood.

Het is goed om hier even te pauzeren,
want misschien denk je: nou zo bont zal ik het niet maken.
Ik kwam laatst op internet een soort wijsheids–quote tegen.
Toegeschreven aan een Chinese filosoof,
en het ging ongeveer zo:
“Let op wat je gedachten zijn, want het worden woorden.
Let op je woorden, want het worden daden.
Let op je daden, want het wordt een gewoonte.
Let op je gewoontes, want het wordt je karakter.
Let op je karakter, want het is je bestemming.”

En ik denk dat het klopt.
Wat je doet, komt uit hoe je spreekt en denkt.
En het bepaald hoe je leven loopt.
Dat is niet alleen maar oosterse– of internet wijsheid.
Zo staat het ook in de bijbel. Jak. 1:14–15
Jakobus beschrijft ergens de groei–cyclus van het kwaad:
“Iedereen komt in verleiding door zijn eigen begeerte,
die hem lokt en meesleept.
Is de begeerte bevrucht, dan baart ze zonde;
en is de zonde volgroeid, dan brengt ze de dood voort.”

Zie je de stappen: gedachte, actie, bestemming.
En Jezus zelf leert dat je slechte acties al in de kiem moet smoren.
Hij zegt, bij die beroemde toespraak op de berg: Mt. 5:21–22

“Jullie hebben gehoord dat destijds tegen het volk is gezegd:
“Pleeg geen moord. Wie moordt,
zal zich moeten verantwoorden voor het gerecht.”
En ik zeg zelfs: ieder die in woede tegen zijn broeder of zuster tekeergaat,
zal zich moeten verantwoorden voor het gerecht.
Wie tegen hen “Nietsnut!” zegt,
zal zich moeten verantwoorden voor het Sanhedrin.
Wie “Dwaas!” zegt, zal voor het vuur van de Gehenna komen te staan.”

Jezus leert hier, dat je niet pas moord,
als je de trekker overhaalt,
maar als je in je hart haat koestert.
Mensen uitscheldt, degradeert. Als je mensen doodzwijgt.
Je komt aan het leven van een ander, als je boos–blijft.

De broers willen Jozef dood.
Ze zien hem in de verte komen aanlopen, die meesterdromer …
En in hun hart komt de gedachte op: hij moet dood.
Ze spreken ze het uit, maken een plan.
Als je al zo diep zit, een paar schrikken er een beetje van.
broer Ruben zegt ergens Gen. 37:21b
“Laten we hem niet om het leven brengen.” Zo wilde hij Jozef
uit hun handen redden en hem terugbrengen naar zijn vader.
Dan komt er in de verte een club handelaars langs.
Waar Ruben is gebleven weet ik niet,
maar het is daar Juda die zegt:
“Wat hebben we eraan om onze broer te vermoorden, laten we hem verkopen.”

Het lijken 2 lichtpuntjes, tussen die bende broers met moordplannen.
Maar als je dit goed vind of mooi, dan ligt de lat wel erg laag.
Ruben en Juda, ze lijken deugdmensen, maar echt goed zijn ze niet.
En in het gezin waar iedereen de liefde en waardering
van vader Jacob lijkt te willen verdienen, vraag ik me ook af,
of Ruben en Juda daarom probeerde net een tandje minder slecht te doen
dan hun broers.
Dat is dus de Juda, die we in dit hoofdstuk weer horen.
Hij was degene van het masterplan, van de verkoop.
Typische judas–actie, verkopen voor zilverstukken.
Voor de leugen van het roofdier.
Geen van die zonen is goed bezig.
Zie je hoe kleine haat in het hart, uitmond,
tot verraad, leugens, bedrog.

Probeer even het trauma te voelen wat iedereen hier doormaakt.
Jozef, verkocht als slaaf door zijn eigen broers.
Zou hij hebben gevoeld dat hij het er zelf naar gemaakt had?
Maar zo gehaat door je bloedeigen familie, dat gun je niemand.
Dan vader Jakob. Je kind verliezen, door een roofdier zogenaamd.
Zou hij ook maar enigszins doorhebben, dat zijn eigen voorkeur
voor Rachel, voor Jozef, zoveel kwaad bloed heeft gezet?
Dan de broers zelf. Zien hoe je eigen vader zoveel verdriet heeft.
En de leugen daarover met je meedragen.
Hoe schuldig zouden ze zich hebben gevoeld?
Wat zou je als kind doen om je vader op te beuren,
als je de waarheid niet zeggen wil?


Heel veel jaren verder.
Jozef is wonderlijk goed terecht gekomen.
En terwijl de wereld honger heeft,
blijken zijn kinderdromen uit te komen.
Hij bereidt zich voor.
Zie het als een noodpakket vanuit de regering. Maar dan voor 7 jaar.
Hij komt zijn broers onder ogen.
Waaronder Benjamin, opnieuw is een zoon van Rachel de lieveling.

De eerste keer dat broer–lief meekomt,
en de broers in Egypte zijn,
lijkt het alsof de jongste wordt voorgetrokken.
Aan tafel krijgt hij vijf keer zoveel lekker eten. Gn. 43:34
Zou het de wijsheid van Jozef zijn,
dat hij precies daar op het zere punt aan het duwen is?
De pijn van voortrekken, en wat dat aanricht,
nog eens extra aanzetten?

Ik denk het.
En dan zie je ook dat het antwoord van Juda hier,
niet de Judas die voor zilver een mens verkoopt,
maar een veranderde Juda, een ander, bekeerd hart.

Want Juda zegt hier een paar dingen die opvallen:
Zoals hij het verhaal vertelt.
het lijkt alsof hij de liefde van zijn vader serieuzer neemt.
Er is geen competitie meer.
Vader Jacob mag veel Jozef en Benjamin houden.
Hij vertelt het, zonder allergie, zonder haat.
Het lijkt, alsof hij het geaccepteerd heeft, niet meer jaloers is.
En met empathie voor zijn vader:
“Dus, heer, als ik bij mijn vader terugkom zonder de jongen,
aan wie hij zo verknocht is, dan kan het niet anders of hij sterft
wanneer hij ziet dat de jongen er niet is;
door het verdriet dat wij hem daarmee zouden aandoen,
zou onze oude vader in het dodenrijk komen.”

en “Ik zou het verdriet dat ik mijn vader daarmee aan zou doen,
niet kunnen aanzien.”

Dit klinkt schuldbewust.
Want hij heeft gezien welk verdriet hij zijn vader aandeed,
toen hij de mede–oorzaak was van het onzalige verkoopplan.

Juda laat bovendien zien: “Ik heb mij bij mijn vader borg gesteld voor de jongen;
ik heb hem gezegd dat hij het mij mijn leven lang mag aanrekenen
als ik de jongen niet terugbreng”

Misschien voelt hij zo, dat hij kan boeten,
voor wat hij bij Jozef heeft gedaan.

Dus wat hij doet: hij bied zichzelf aan.
Hij offert zichzelf op, van harte.
Niet omdat hij zo beschadigd is dat hij zich minderwaardig voelt,
maar omdat hij zijn broertje wil beschermen met zijn leven.
Hij wil zelf wel slaaf worden.
Dat wat hij Jozef aandeed: hij kiest dat lot vrijwillig.

Je kan nu kritisch zijn en denken:
Juda probeert zo alsnog punten te scoren bij zijn vader.
Hij is de borg, hij probeert te vleien, hij zet zich in voor zijn vader,
meer dan zijn broers, misschien dat papa me dan waarderen zal?
Ik merkte dat ik zelf een beetje last had van deze gedachten.
Maar als dat zo was, wie zou daar beter dan Jozef doorheen kunnen prikken?
Als iemand aanvoelt of hij oprecht is, of manipulatief,
dan moet dat Jozef zijn.

En Jozef gelooft het.
Hij kan het niet langer houden. Hij maakt zich bekend.
Het is wonderlijk dat God zoveel pijn en gebrokenheid weet te gebruiken,
om zijn volk te redden.
Jozef zegt dat ook: Gen. 45:7,8a
“God heeft mij voor jullie uit gestuurd
om jullie voortbestaan op aarde veilig te stellen;
zo wilde hij veel levens redden.
Niet jullie hebben mij dus hierheen gestuurd maar God.”

Het is prachtig als je terugkijkend op pijn en trauma in je leven,
je kan zien hoe God sterker en groter is,
dan het kwade dat opkomt uit het hart.
Dat grote plaatje kan ook helpen, dat je geen wrok koestert,
dat er geen nieuwe haat als tegenreactie op oude haat komt.
Jozef heeft vergeven. Heeft zijn lot geaccepteerd.
En dat doorbreekt de cirkel.


Maar tegelijk. Het patroon blijft bestaan.
Nadat de broers van de schrik zijn bekomen,
en zich klaarmaken om terug te gaan
om de hele familie over te laten komen,
krijgen ze geschenken mee.
Benjamin … krijgt dan vijf keer zoveel nieuwe kleren mee. Gen. 45:22
Alsof het patroon van voortrekken nog niet voldoende schade aanricht!
Zo blijft het realisme van Genesis een spiegel.
Dit zijn onze reflexen, en die raak ik niet zomaar kwijt.

Tegelijk is het ook iets van zegen. Van Gods overdadige goedheid.
Hier is eten, ik zorg voor je. Het is goed.
Laat de familie weten dat het weer goed zit.
God zorgt, en redt zo veel levens.

Ook de farao doet een duit in het zakje:
Je mag wonen in Gosen, het beste land.
Maar weer zie je dat er een club voorgetrokken wordt.
Jaren later zie je dat de Egyptenaren die indringers gaan haten.
Is de kiem van jaloezie weer gelegd door voor te trekken?
Als je de bijbel verder leest; dit zijn zulke diepmenselijke reflexen,
we komen er niet zomaar los van.

Wat Juda bijzonder maakt, is dat hij hier als bekeerde jongen,
mag lijken op Jezus.
Jakob was zijn kind verloren, en had toen Juda die als borg,
als beveiliging, als veiligheidsgarantie wilde optreden.
Maar zo is ook God de vader zijn kind verloren, jou en mij.
Ik ga je niet zeggen dat jij meer geliefd bent dan de ander.
Dat zet kwaad bloed.
Maar wel dat God intens veel van ons hield, en nog.
En toen zei Jezus tegen de heerser van het land:
“Ik heb mij bij mijn vader borg gesteld.”
Neem mij maar als slaaf. Ik neem zijn plaats wel in.
Juda, plaatsvervanger, wijst naar Jezus, onze plaatsvervanger.
Zo wordt Juda een voorbeeld van het omgekeerde van jaloezie,
van: gunnen. Opofferingsgezind.

Paulus werkt dat prachtig uit; ik wil daar een stuk van lezen.
Hij zegt. Fil. 2:3–11
“Handel niet uit geldingsdrang of eigenwaan,
maar acht in alle bescheidenheid de ander belangrijker dan uzelf.
Heb niet alleen uw eigen belangen voor ogen, maar ook die van de ander.
Laat onder u de gezindheid heersen die Christus Jezus had.
Hij die de gestalte van God had,
hield zijn gelijkheid aan God niet vast, maar deed er afstand van.
Hij nam de gestalte aan van een slaaf en werd gelijk aan een mens.
En als mens verschenen, heeft hij zich vernederd
en werd gehoorzaam tot in de dood —- de dood aan het kruis.
Daarom heeft God hem hoog verheven
en hem de naam geschonken die elke naam te boven gaat,
opdat in de naam van Jezus elke knie zich zal buigen,
in de hemel, op de aarde en onder de aarde,
en elke tong zal belijden: ‘Jezus Christus is Heer,’
tot eer van God, de Vader.”


Juda mag op Jezus lijken,
als hij zijn eigen gevoelens van jaloezie heeft losgelaten.
Ook Jozef mag op Jezus lijken, in het accepteren van het lijden,
maar zo de cirkel van het kwaad te doorbreken.
Maar jij en ik?

Van alle dingen die we willen doen met ons hart,
is het dus belangrijk te weten waar dat hart uit put.
Komt er in hart realistisch menselijke onzekere jaloerse gedachten op?
Dan oogst je vaak nog meer gebrokenheid.
Ben je bang voor Vader, wil je zijn liefde verdienen?
Dan wordt de wereld een ratrace en ellebogenwerk,
Maar dat brengt niets goeds voort.

Accepteer je Jezus, die jouw plaats overnam,
dan ontdek je dat liefde niet verdiend kan worden, maar is het er. Zomaar.
Neem je genade aan, dan leer je putten uit Gods liefde.
En oogst je bescheidenheid, nederigheid,
de vruchten zijn zelfopoffering en vergeving.
Dan gaat haat smelten. Dan groeit geduld,
en plakken we wat minder achter het behang.

En in je tijd van droogte en tekort en honger,
zal God voorzien, en zorgen. Overdadige zegen, die je dan hebt leren delen.
Dan voelt liefde die naar een ander gaat,
niet meer als een afwijzing van jou.
Het concurreert toch niet? Alsof Gods liefde eindig is!
Als je dat weet dan leer je het de ander gunnen. Leer je de ander dienen.
Niet uit slaafse gehoorzaamheid, niet om wat te bewijzen
maar met een liefde die dient en die borg wil zijn.
Zoals Jezus dat voor jou en mij is.

Laat Jezus je hart en je gedachten vormen.
Dan zullen het goede woorden worden,
hij zelf is het Woord van God, en dat worden je daden.
En aan de vruchten ken je de boom.
In je daden wordt dan het karakter van Jezus zichtbaar.
Dat is je bestemming: Jezus.

Amen

online delen:

Meer preken uit Genesis